عراق در حال حاضر در موقعیت بسیار حساسی قرار گرفته است،حضور نیرو های اشغالگر در عراق که به نام

دموکراسی در عراق پا گذاشتند چیزی جز ناامنی و کشتار مردم هم به دست اشغالگران و هم به دست گروهای

فرصت طلب به ارمغان نیاورده است،به طوری که مردم عراق در این شرایط صدام را به امریکایی ها ترجیح میدهند

چون با اینکه در حکومت بعث از بسیاری حقوق خود محروم بودند اما از یک امنیت نسبی برخوردار بودند

اما امروز....

در حال حاضربا وجود دولت و احزاب و گروههای سیاسی در عراق هنوز عراق در یک سردرگمی برای اداره عراق

مواجه هستند که رهایی از این سردرگمی جز در دست اتحاد گروههای عراقی نمی باشد.

در این مقاله سعی شده به صورت اجمالی به بحث فدرالیسم عراقی که در قانون اساسی عراق مطرح شده پرداخته میشود.

فدرالیسم اگر درست پیاده شود نجات عراق را به ارمغان می آورد اگر اشتباه پیاده شود به تجزیه عراق می انجامد.

با توجه به بی ثباتی در عراق بعد از سرنگونی رژیم بعث دگرگونی اساسی در عراق در زمینه های مختلف دوراز انتظار

نمی باشد.نبود توافق در موردعراق واحد در میان رهبران سیاسی باعث شده اکثر تحلیلگران این تفرقه را کوششی برای کسب

قدرت بدانند که گروههای سیاسی را از رسیدن به اتحاد باز میدارد.گروههای سیاسی در عراق به جای بحث و بررسی مسائل

مهمی مانند توزیع درآمد نفت،بازسازی ساختار ارتش و برنامه های اقتصادی با حرکتهای خودسرانه و غیر قانونی به دنبال کسب

منافع و رسیدن به اهداف گروهی و حزبی خود هستند و از رسیدن به عراقی مستقل و آزاد غافل می مانند.

دراین شرایط تلاش هر قدرت خارجی مانند ایران،امریکا،مصر،عربستان و....در نگاه گروههای مختلف سیاسی تقویت و حمایت از

گروههای رقیب می باشد.کمک تسلیحاتی در این شرایط به ارتش عراق چیزی جز ناامنی بیشتر و در نهایت جنگ داخلی را به

همراه نخواهد داشت،چرا که در حال حاضر ارتش دستمایه گروهها برای رسیدن به اهداف خود می باشد.با توجه به رشد روز افزون

گروههای معارض با امریکا و همچنین گروههای حامی امریکا مقوله تروریسم گسترش یافته است که در این میان فقط مردم هستند

که ضرر می بینند.این مسئله در حال حاضر یکی از مشکلات پیش روی فدرالیسم در عراق میباشد.

برای بررسی فدرالیسم در عراق لازم است که در مورد گروههای عمده و تاثیر گذار توضیحاتی بیان کرد که نقش اصلی را در

سیاست داخلی عراق بازی میکنند این گروهها به 3 دسته تقسیم میشوند که عبارتند از:اهل سنت،شیعیان و اکراد که به صورت

مجزا و مختصر در زیر بیان می شود:

1)اهل سنت:

این گروه در عراق سابقه طولانی در حکومت دارد و همواره از سوی کشورهای عربی به لحاظ سیاسی-مالی حمایت می شوند.

این گروه بعد از اکراد دومین گروه سازماندهی شده در عراق میباشند.محل سکونت این گروه در قسمت استانهای مرکزی و غربی واقع شده که فاقد منابع نفتی می باشد.بعثی ها را باید از طیف این گروه به شمار آورد که تخصص و تشکیلات را در این بخش سازماندهی میکنند،بعثی ها همواره از حمایت حزب بعث سوریه برخوردار هستند.

2)شیعیان:

شیعیان به چند گروه مختلف تقسیم می شود که برخی از آنها به اندازه یک دشمن سنی از یکدیگر متنفر هستند و معمولا هر یک دارای شاخه شبه نظامی میباشند.

محل سکونت شیعیان در جنوب،مرکز و شرق است که در مناطق نفت خیز قرار گرفته است.معمولا کشورها عربی با شیعیان مخالفت می کنند ولی این مسئله که همواره این گروه ستون اصلی سیاست های امریکا قرار دارد مورد تایید کشور های عربی به خصوص مصر و عربستان نیست.جامعه جهانی از آنها پشتیبانی ضعیفی دارد،در این حال ایران و برخی گروههای شیعی به عنوان حامیان اصلی شیعیان مطرح می باشند.

3)اکراد:

اکراد همواره با نظام بین الملل هماهنگ هستند و دارای وجه بین المللی می باشند که این هماهنگی تا حدودی به مسئله رویکرد سکولاریستی آنها بر میگردد که نقطه قوت آنها در سطح روابط بین الملل می باشد.کردها با اسرائیل نیز روابط قابل تاملی برقرار کرده اند.کردها در منطقه شمال عراق دارای 17 سال سابقه اداره حکومت می باشند که باعث شده از سرویس های امنیتی قابل توجهی برخوردار شوند آنها دارای کادرهای سیاسی و آموزشدیده قوی با قدرت رسانه ای جهانی هستند.

با توجه به اینکه کردها عامل اصلی تجزیه عراق محسوب میشوند و به دنبال جغرافیا هستند تا قدرت (که البته تا فراهم شدن شرایط دست به خود مختاری نخواهند زد)اگر عراق تجزیه شود که با شرایط حال دور از انتظار نمی باشد عراق به چه شکلی در خواهد آمد؟

(قبل از جواب دادن به این سوال باید مطرح کرد که بیان این بحث نه به خاطر علاقه به تجزیه می باشد بلکه بیان مشکل و بیان راهکار است)

در صورت تجزیه می توان عاق را به دو گونه تصور کرد یکی تقسیم بر اساس هویت قومی و دینی و دوم اینکه بر اساس مناطق اقلیمی می باشد که توضیح اینها از حوصله مقاله بیرون میباشد.حال سوال دیگری در ذهن متبادر می شود((چه باید کرد؟))

از نظر خیلی از تحلیلگران و صاحبنظران که اینجانب نیز بر آن می باشم راه نجات عراق در گرو دو مسئله می باشد اول اینکه تمامی گروههای سیاسی و متعارض به یک سطحی از تفاهم و توافق برسند که آرامش سیاسی حکمفرما شود و دوم اینکه بعد فراهم شدن شرایط قانون اساسی عراق را در مورد شکل حکومت که همان فدرالیسم می باشد در سیستم سیاسی سوار شود. در میان گروههای هویتی در عراق که در بالا از آنها یاد شد نسبت به برپایی این نوع از شکل حکومت اختلافی وجود ندارد اما با این تفاوت که اهل سنت به دنبال فدرالیسم استانی است ولی شیعیان و اکراد به دنبال فدرالیسم منطقه ای .در تعریف گروههای عراقی منافع ناشی از نفت،آموزش و پرورش و پروژه های ملی علاوه بر ارتش ،سیاست خارجی و ساختار امنیتی از موضوعات فدرالیسم می باشد.در این تقسیم بندی آیت الله حکیم بر این نظرند که محدوده اختلاف برانگیز بغداد به عنوان فدرال چهارم برگزیده شود و نیرو های اداره کننده آن ائتلاف و ترکیبی از تمامی نیروها باشد.

رویکرد گروهها در مورد فدرالیسم:

1)اکراد:

کردها منطقه فدرال خود را در شمال عراق تشکیل داده اند و در تلاشند که تمامی مناطق کردنشین از جمله کرکوک را به انطباق آن با منطقه فدرال یا جغرافیای مناطق در آورند.

2)شیعیان:

در میان گروههای شیعی مجلساعلاء طرفدار منطقه فدرال در جنوب عراق است ،حزب الدعوه مخالف فدرالیسم نیست و بر آن نیز تاکید نمی کند؛برخی از احزاب خواستار چندین منطقه فدرال در جنوب عراق هستند و طرفداران مقتدی صدر به صورت کلی با فدرالیسم مخالف هستند.

3)اهل سنت:

گروههای سنی ،فدرالیسم کردی را پذیرفته اند اما مخالف فدرالیسم شیعی هستند.

رویکرد قدرتهای بیرونی نسبت به فدرالسیم عراقی

1)امریکا:

این کشور به دلیل اداره آسانتر مسائل عراق و جلو گیری از تمرکز قدرت در این کشور مهمترین حامی فدرالیسم در عراق است .

2)کشور های عربی:

اغلب کشور های عربی از جمله عربستان و مصر با فدرالیسم به عنوان عاملی برای کاهش قدرت اعراب سنی مخالف هستند.

3)ترکیه:

نسبت به فدرالیسم از خود واکنش منفی نشان داده است.

4)ایران:

در سطوح مختلف نظرات نتفاوتی شنیده میشود اما به طور اصولی ایزن نباید با فدرالیسم در عراق مشکل داشته باشد.

عراق در مقابل خود دو راه را میتواند در پیش گیرد اول آنکه به طرف توافق و تفاهم حرکت کند که در این صورت میتواند از این بنبست رهائی یابد و با شکل فدرالیسم حکومت خود را ثبات بخشد و به عنوان یک کشور قوی در معادلات منطقه ای و جهانی حضور یابد و راه دوم ادامه همین مسیری است که گروههای سیاسی عراق در حال حاضر در پیش گرفته اند که نتیجهاش از نظر سیاسی در بلند مدت تجزیه و تقسیم عراق است و از نظر اقتصادی توسعه ناهمگون مناطق (کردهای توسعه یافته) رابه دنبال دارد که در این دگرگونی ها فقط مردم هستند که ضرر میکنند.